Ludzie często zastanawiali się gdzie dokładnie jest północ. Sprytni harcerze wiedzieli, że mech rośnie po północnych stronach drzew, dobrzy obserwatorzy na podstawie miejsca wschodu i zachodu słońca również dochodzili do odpowiedzi. W nocy, gdy nie ma słońca i mech ciężko zobaczyć można odnaleźć pozycję Gwiazdy Polarnej na niebie.
Północ magnetyczna
Deklinacja
W podanej metodzie przyjmuję, że mapa jest w układzie współrzędnych 1992, tzn. takim w jakim jest kolorowy podkład topograficzny w skali 1:10000 (podkład dwukolorowy – czarno brązowy ma inny układ zwany 1965 i zastosowanie tej metody przy jego użyciu nie jest poprawne). Prawidłowe ułożenie podkładu to takie, gdzie linie siatki kilometrowej podkładu są odpowiednio idealnie pionowe i poziome. Innym rozwiązaniem jest nabycie podkładu w wersji elektronicznej, który jest już odpowiednio ustawiony (zrektyfikowany).
Południk 19
Podstawowym błędem jest założenie, że południk geograficzny jest pionową linią. Tak można przyjąć jedynie, gdy przez mapę przebiega południk 19°, czyli w okolicach Bielska-Białej, Katowic, Częstochowy, Łodzi, Torunia, Gdańska. Dla pozostałych obszarów południk ten pochylony jest o pewien kąt. Kąt ten wynosi 0,79°, dla każdego stopnia różnicy od 19 południka (tzn. 0,79° dla 18° i 20°, 1,58° dla 17° i 21°, itd). W uproszczeniu: im dalej oddalamy się od 19 południka na wschód lub zachód wartość kąta pochylenia siatki geograficznej rośnie (widać to dobrze na rysunku obok). Można tu zastosować wzór:
Należy również zauważyć, że jeśli oddalamy się od 19 południka w prawo (na wschód), to otrzymujemy ujemną wartość kąta pochylenia, natomiast oddalając się w lewo (na zachód) otrzymujemy wartość dodatnią.
kąt_obrotu_mapy = deklinacja_magnetyczna + kąt_pochylenia_siatki_geograficznej.
Warto jeszcze dodać, że po obliczeniu „kąta obrotu mapy” obrót należy wykonać w stronę przeciwną niż ruch wskazówek zegara (jeśli korzystamy z OCADa, to wartość „kąta obrotu mapy” należy wpisać ze znakiem, jaki uzyskamy w opcji „Rotate map”) – dodaje Jacek Morawski.
Łatwo zauważyć, że jeśli oddalamy się od 19 południka na wschód to wartość deklinacji będziemy zmniejszać, natomiast przy oddalaniu się na zachód wartość będzie rosła. Po obliczeniu wyniku można obrócić mapę otrzymany kąt, a następnie wygenerować pionowe linie, które będą wskazywały magnetyczny kierunek północny.
