{"id":2203,"date":"2021-10-06T22:13:37","date_gmt":"2021-10-06T20:13:37","guid":{"rendered":"https:\/\/www.biegnaorientacje.pl\/?p=2203"},"modified":"2021-10-07T09:39:49","modified_gmt":"2021-10-07T07:39:49","slug":"skala-mapy-i-mierzenie-odleglosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.biegnaorientacje.pl\/index.php\/2021\/10\/06\/skala-mapy-i-mierzenie-odleglosci\/","title":{"rendered":"Skala mapy i mierzenie odleg\u0142o\u015bci"},"content":{"rendered":"\n

Mapa jest zmniejszonym obrazem terenu. To zmniejszenie nazywane jest skal\u0105 i zapisuje si\u0119 je jako u\u0142amek zwyk\u0142y, w kt\u00f3rym licznik to odleg\u0142o\u015b\u0107 na mapie, a mianownik to odleg\u0142o\u015b\u0107 w terenie. Popatrzcie na przyk\u0142ad:<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Na tym przyk\u0142adzie skala mapy wynosi 1:100000, co czytamy jako \u201ejeden do stu tysi\u0119cy\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Niekt\u00f3rzy z Was mog\u0105 si\u0119 matematyki ba\u0107, a to, co widzicie powy\u017cej, wygl\u0105da na pocz\u0105tek do\u015b\u0107 skomplikowanych rachunk\u00f3w matematycznych. I faktycznie: je\u015bli chcecie dobrze pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 map\u0105, odrobina matematyki b\u0119dzie konieczna. Na szcz\u0119\u015bcie nie jest to matematyka wy\uffferaczaj\u0105ca poza zakres pi\u0105tej klasy szko\u0142y podstawowej, wi\u0119c ka\u017cdy sobie z ni\u0105 poradzi, je\u015bli tylko troch\u0119 po\u0107wiczy.<\/p>\n\n\n\n

Pierwszym krokiem do okre\u015blenia odleg\u0142o\u015bci jest zmierzenie odcinka na mapie. Najprostszym narz\u0119dziem b\u0119dzie tu zwyk\u0142a linijka z podzia\u0142em na centymetry i milimetry. \u017beby\u015bcie nie musieli nosi\u0107 ze sob\u0105 linijki, wi\u0119kszo\u015b\u0107 kompas\u00f3w sportowych ma na sobie kr\u00f3tsz\u0105 lub d\u0142u\u017csz\u0105 miark\u0119.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Mapa „\u0141\u00f3d\u017a” Wojskowy Instytut Geograficzny 1931<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Trzymajmy si\u0119 naszego przyk\u0142adu z mapy: chcecie przej\u015b\u0107 z ko\u015bcio\u0142a w centrum Zgierza do klasztoru w \u0141agiewnikach. Mierzycie odleg\u0142o\u015b\u0107 linijk\u0105 na mapie i odczytujecie 4,6 cm. Wykonujecie mno\u017cenie: 4,6 cm * 100000 = 460000 cm. Pewnie \u017cadna ani \u017caden z Was nie b\u0119dzie chodzi\u0107 po drodze z centymetrem, wi\u0119c \u0142atwiej przeliczy\u0107 wynik na metry, co da nam 4600 metr\u00f3w. Czyli nieca\u0142e 5 kilometr\u00f3w. Bardzo nieca\u0142e.<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017ce nawet nie zauwa\u017cyli\u015bcie, ale przed momentem po raz pierwszy u\u017cyli\u015bcie skali mapy do cel\u00f3w praktycznych! Co si\u0119 tutaj tak naprawd\u0119 sta\u0142o? Zmierzon\u0105 na mapie odleg\u0142o\u015b\u0107 przemno\u017cyli\u015bcie przez mianownik skali mapy, czyli w naszym przyk\u0142adzie przez sto tysi\u0119cy, i otrzymali\u015bcie odleg\u0142o\u015b\u0107 w terenie. Wygl\u0105da do\u015b\u0107 skomplikowanie, prawda? Aby to u\u0142atwi\u0107, na niekt\u00f3rych mapach umieszczano podzia\u0142k\u0119, czyli co\u015b w rodzaju linijki, kt\u00f3ra pomaga\u0142a od razu odczyta\u0107 odleg\u0142o\u015b\u0107 w terenie.<\/p>\n\n\n\n

Na szcz\u0119\u015bcie wiele pokole\u0144 u\u017cytkownik\u00f3w map wynalaz\u0142o pewne skr\u00f3ty, dzi\u0119ki kt\u00f3rym nie musicie za ka\u017cdym razem wykonywa\u0107 z\u0142o\u017conych oblicze\u0144. Oto jeden z takich skr\u00f3t\u00f3w: w Polsce pos\u0142ugujemy si\u0119 systemem metrycznym, wi\u0119c odleg\u0142o\u015bci na mapie najcz\u0119\u015bciej b\u0119dziemy mierzy\u0107 w centymetrach, a odleg\u0142o\u015bci w tere\ufffenie \u2013 w metrach. Wystarczy skre\u015bli\u0107 dwa ko\u0144cowe zera w mianowniku skali, \u017ceby otrzyma\u0107 j\u0105 w metrach. I prosz\u0119! Teraz potraficie poradzi\u0107 sobie bez noszenia ze sob\u0105 kalkulatora!<\/p>\n\n\n\n

Zapytacie pewnie: co to daje? Poka\u017c\u0119 Wam najprostszy przyk\u0142ad z nocnych marsz\u00f3w na orientacj\u0119 (przyk\u0142ady z marsz\u00f3w s\u0105 bardziej obrazowe): z punktu numer 15 na punkt numer 16 idzie si\u0119 \u0142atw\u0105 drog\u0105, wi\u0119c z punktu widzenia nawigacji nie wygl\u0105da to na trudne. Natomiast zna\ufffelezienie w\u0142a\u015bciwego punktu kontrolnego w \u015brodku lasu, w nocy, w terenie poro\u015bni\u0119tym g\u0119st\u0105 ro\u015blinno\u015bci\u0105, nie jest ju\u017c takie \u0142atwe. U\u017cy\u0142em wi\u0119c podstawowej na imprezach BnO techniki pokonywania trasy: wybra\u0142em przej\u015bcie po drogach do miejsca, w kt\u00f3rym mog\u0119 ze stuprocentow\u0105 pewno\u015bci\u0105 stwierdzi\u0107, gdzie jestem \u2013 w tym przypadku by\u0142 to naro\u017cnik lasu. Taki punkt nazywam punktem oparcia, niekt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105 na to punkt ataku (attack point). Od tego miejsca mia\u0142em przej\u015b\u0107 dok\u0142adnie 400 metr\u00f3w drog\u0105, a nast\u0119pnie skr\u0119ci\u0107 pod k\u0105tem prostym na p\u00f3\u0142nocny wsch\u00f3d i przej\u015b\u0107 w lesie dok\u0142adnie 200 metr\u00f3w. Gdyby nie znajomo\u015b\u0107 odleg\u0142o\u015bci, odnalezienie tego punktu by\u0142oby bardzo trudne, a w zasa\u0002dzie niemo\u017cliwe. Odszukanie ukrytego w lesie punktu, w \u015brodku nocy, w po\u0142owie marca, przy temperaturze -2, gdy ju\u017c ma si\u0119 w nogach 20 kilometr\u00f3w, to nie bu\u0142ka z mas\u0142em\u2026 Musz\u0119 si\u0119 przyzna\u0107, \u017ce i ja w tym miejscu pope\u0142ni\u0142em b\u0142\u0105d, wynika\u0142 on jednak z mojej w\u0142asnej s\u0142abo\u015bci, bo sama metoda by\u0142a w\u0142a\u015bciwa.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Nocne Marsze na Orientacj\u0119, „Manewry SKPT” Bolszewo 2015<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Macie pe\u0142ne prawo zapyta\u0107: ale jak w\u0142a\u015bciwie zmierzy\u0142e\u015b te odleg\u0142o\u015bci? S\u0142uszna uwaga! Trzeba mierzy\u0107 odleg\u0142o\u015b\u0107 w terenie! U\u017cywanie 50-metrowej ta\u015bmy albo k\u00f3\u0142ka policyjnego s\u0142u\u017c\u0105cego do pomiar\u00f3w wypadk\u00f3w w lesie raczej si\u0119 nie sprawdzi, dlatego trzeba skorzysta\u0107 z czego\u015b innego. Najprostszym urz\u0105dzeniem pomiarowym, stosowanym ju\u017c od staro\u017cytno\u015bci, jest nasz w\u0142asny krok. Ka\u017cdy ma nogi przy sobie i ka\u017cdy jest w stanie policzy\u0107 ilo\u015b\u0107 wykonywanych krok\u00f3w. Czy jest to idealne narz\u0119dzie pomiarowe? Sprawa by\u0142aby prosta gdyby ka\u017cdy z nas mia\u0142 krok r\u00f3wny jednemu metrowi. A tak niestety nie jest. Ja na przyk\u0142ad wiem, \u017ce w czasie r\u00f3wnego marszu po p\u0142askim terenie wykonuj\u0119 120 krok\u00f3w na 100 metr\u00f3w. \u017beby \u0142atwiej by\u0142o wykona\u0107 ten rachunek, wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi (spo\u015br\u00f3d tych, kt\u00f3rzy w og\u00f3le licz\u0105 kroki) bierze pod uwag\u0119 nie ka\u017cdy krok, tylko pary krok\u00f3w, nazywane parokrokami. Oznacza to, \u017ce ja
mam 60 parokrok\u00f3w na 100 metr\u00f3w. W przypadku mojego wej\u015bcia na punkt 16. musia\u0142em wi\u0119c od punktu oparcia przej\u015b\u0107 240 parokrok\u00f3w po \u015bcie\u017cce, a potem ustali\u0107 azymut i przej\u015b\u0107 przez las jeszcze 120 parokrok\u00f3w. Sprawa zaczyna si\u0119 robi\u0107 ca\u0142kiem prosta, nieprawda\u017c? Gdyby nie znajomo\u015b\u0107 skali mapy, przy odnajdywaniu tego punktu m\u00f3g\u0142bym liczy\u0107 jedynie na szcz\u0119\u015bcie.<\/p>\n\n\n\n

Liczenie parokrok\u00f3w to te\u017c co\u015b, do czego stosuj\u0119 swoj\u0105 technik\u0119. Przede wszystkim, poniewa\u017c ruszam zawsze z prawej nogi, licz\u0119 na nog\u0119 lew\u0105. \u017beby by\u0142o rytmicznie, staram si\u0119 powtarza\u0107 zawsze te same, jednosylabowe elementy: sto-jeden, sto-dwa, sto-trzy\u2026 sto-dzie, jede-na\u015b, dwa-na\u015b\u2026 itd. Zaczynam od \u201esto\u201d, bo tak lepiej mi si\u0119 m\u00f3wi i ma to pewien sens, o kt\u00f3rym opowiem za chwil\u0119. Ka\u017cdy z was mo\u017ce sobie opracowa\u0107 sw\u00f3j w\u0142asny \u201ewierszyk\u201d. Na pierwszy rzut oka mo\u017ce si\u0119 to wydawa\u0107 trudne, ale je\u015bli po\u0107wiczycie, taki wierszyk nauczycie si\u0119 recytowa\u0107 niemal zupe\u0142nie bezwiednie i wtedy nie b\u0119dzie wam on przeszkadza\u0107 w czytaniu mapy, przeliczaniu odleg\u0142o\u015bci czy rozgl\u0105daniu si\u0119. Trudniej jest z rozmow\u0105, kt\u00f3ra jednak bardzo rozprasza.<\/p>\n\n\n\n

Przy liczeniu parokrok\u00f3w mo\u017cna do\u015b\u0107 \u0142atwo pomyli\u0107 si\u0119 o pe\u0142n\u0105 setk\u0119. Zdarzy\u0142o mi si\u0119 to kilkukrotnie i za ka\u017cdym razem by\u0142 to powa\u017cny k\u0142opot. Dawne kompasy sportowe mia\u0142y specjalne k\u00f3\u0142ka lub nawet \u201eklikaj\u0105ce\u201d liczniki, kt\u00f3re s\u0142u\u017cy\u0142y do liczenia setek parokrok\u00f3w. Ja kilka lat temu wypracowa\u0142em sobie wreszcie technik\u0119 wizualizacji \u2013 kiedy zaczynam liczy\u0107, to przez pierwsze dziesi\u0119\u0107 krok\u00f3w wyobra\u017cam sobie wielkie, t\u0142uste zero w kolorze niebieskim, a kiedy dolicz\u0119 do stu, przypominam sobie, jaka by\u0142a ostatnia cyfra, kt\u00f3r\u0105 sobie wyobrazi\u0142em i wizualizuj\u0119 kolejn\u0105. Mam dziesi\u0119\u0107 par krok\u00f3w na to, \u017ceby zauwa\u017cy\u0107, i\u017c przekroczy\u0142em setk\u0119 \u2013 wyrobi\u0142em sobie co\u015b w rodzaju budzika, kt\u00f3ry wyrywa mnie z tego, o czym my\u015bl\u0119, gdy zn\u00f3w jestem przy \u201esto-jeden, sto-dwa, sto-trzy\u2026\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Zadacie na pewno pytanie, co robi\u0119, kiedy przekraczam tysi\u0105c parokrok\u00f3w. Gdy kiedy\u015b je przekrocz\u0119, z pewno\u015bci\u0105 wam powiem!<\/p>\n\n\n\n

W\u015br\u00f3d wielu biegaczy na orientacj\u0119 istnieje przekonanie, \u017ce te ca\u0142e parokroki i pomiar odleg\u0142o\u015bci przydaj\u0105 si\u0119 tylko przy ko\u0144cowym ataku na punkt kontrolny. Ja jestem zupe\u0142nie innego zdania. To znaczy \u2013 niezupe\u0142nie innego. Owszem: liczenie parokrok\u00f3w przy ko\u0144c\u00f3wce wej\u015bcia jest bardzo przydatne. Ale moim zdaniem liczenie parokrok\u00f3w przydaje si\u0119 w ka\u017cdym momencie pokonywania trasy. Szczeg\u00f3lnie za\u015b sprawdza si\u0119 na najprostszych odcinkach pokonywanych po drogach i \u015bcie\u017ckach. Zwykle wtedy czytacie map\u0119 ju\u017c na dalsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 trasy, przez co mo\u017cecie przeoczy\u0107 miejsce, gdzie mieli\u015bcie skr\u0119ci\u0107. Ponadto miejsce to wcale nie musi wygl\u0105da\u0107 w terenie tak, jak to sobie wyobra\u017cali\u015bcie.<\/p>\n\n\n\n

Ci\u0105g\u0142e liczenie parokrok\u00f3w ma jeszcze jedn\u0105, niespodziewan\u0105 zalet\u0119. Kiedy zajm\u0119 lew\u0105 p\u00f3\u0142kul\u0119 liczeniem (nie mam poj\u0119cia, sk\u0105d to wiem, ale jestem przekonany, \u017ce to moja lewa p\u00f3\u0142kula liczy [co jest zgodne z wiedz\u0105 naukow\u0105 – przypis redakcji]), to nie rozpraszam si\u0119 my\u015bleniem o r\u00f3\u017cnych niepotrzebnych rzeczach, a szczeg\u00f3lnie unikam \u015bpiewania piosenek, kt\u00f3re zwykle trafia\u0142y mi do g\u0142owy i od kt\u00f3rych nie potrafi\u0142em si\u0119 uwolni\u0107. \u017bycz\u0119 udanego liczenia!<\/p>\n\n\n\n

Zadania dla pocz\u0105tkuj\u0105cych:
<\/span><\/strong>1) Skala mapy wynosi 1:15000. Jeden centymetr na tej mapie \u2013 ile to b\u0119dzie metr\u00f3w w terenie?
2) Na mapie w skali 1:25000 zmierzy\u0142e\u015b, \u017ce odleg\u0142o\u015b\u0107 do docelowego punktu wynosi dok\u0142adnie 6 centymetr\u00f3w. Ile kilometr\u00f3w b\u0119dziesz musia\u0142 przej\u015b\u0107?
3) Znajd\u017a jaki\u015b odcinek r\u00f3wnej drogi o znanej d\u0142ugo\u015bci. Najlepiej dwa odcinki, jeden o d\u0142ugo\u015bci 100 metr\u00f3w, a drugi o d\u0142ugo\u015bci 500 metr\u00f3w (pomocne mog\u0105 by\u0107 tu s\u0142upki hektometrowe znajduj\u0105ce si\u0119 przy szosach). Policz, ile parokrok\u00f3w zajmuje ci pokonanie tych odcink\u00f3w w trakcie marszu i w czasie biegu. Powt\u00f3rz to kilkukrotnie i wylicz swoj\u0105 \u015bredni\u0105 na 100 metr\u00f3w. Mo\u017cesz spr\u00f3bowa\u0107 zaobserwowa\u0107, jak zmienia si\u0119 ilo\u015b\u0107 parokrok\u00f3w wraz ze zm\u0119czeniem lub tempem biegu.
4) Zr\u00f3b swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 linijk\u0119 do skali 1:10000 albo 1:25000, z podzia\u0142k\u0105 wyra\u017con\u0105 w parokrokach. Mo\u017cesz j\u0105 podklei\u0107 na brzegu p\u0142ytki kompasu.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Autor: Zbigniew Malinowski<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Opracowanie: Wojciech Bajak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zdj\u0119cie g\u0142\u00f3wne: Agata Majasow (zdjeciawbiegu.pl)<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Artyku\u0142 pochodzi z numeru 3. Magazynu<\/a><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mapa jest zmniejszonym obrazem terenu. To zmniejszenie nazywane jest skal\u0105 i zapisuje si\u0119 je jako u\u0142amek zwyk\u0142y, w kt\u00f3rym licznik to odleg\u0142o\u015b\u0107 na mapie, a mianownik to odleg\u0142o\u015b\u0107 w terenie. Popatrzcie na przyk\u0142ad: Na tym przyk\u0142adzie skala mapy wynosi 1:100000, co czytamy jako \u201ejeden do stu tysi\u0119cy\u201d. Niekt\u00f3rzy z Was mog\u0105 si\u0119 matematyki ba\u0107, a […]<\/p>\n","protected":false},"author":22,"featured_media":2207,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[100],"tags":[105,50,138,71,48],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.biegnaorientacje.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2203"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.biegnaorientacje.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.biegnaorientacje.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.biegnaorientacje.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/22"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.biegnaorientacje.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2203"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.biegnaorientacje.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2203\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2219,"href":"https:\/\/www.biegnaorientacje.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2203\/revisions\/2219"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.biegnaorientacje.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2207"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.biegnaorientacje.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2203"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.biegnaorientacje.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2203"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.biegnaorientacje.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2203"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}